(HCMA4) - Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với nền tảng chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc, toàn diện trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Trong chặng đường 20 năm hình thành và phát triển của Học viện Chính trị khu vực IV (18/4/2006 - 18/4/2026), đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị - đặc biệt tại Khoa Nhà nước và Pháp luật là một trong những nhiệm vụ then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý cho khu vực đồng bằng sông Cửu Long.
GS, TS. Nguyễn Xuân Thắng tặng Bằng khen cho 20 giảng viên đạt danh hiệu Giảng viên xuất sắc
Thực trạng phương pháp giảng dạy tại Khoa trong bối cảnh chuyển đổi số
Trước yêu cầu của chuyển đổi số, phương pháp giảng dạy truyền thống tại Khoa đã bộc lộ một số hạn chế. Giảng viên truyền đạt kiến thức một chiều, học viên tiếp nhận thụ động, ít có cơ hội tương tác và phản biện. Tài liệu học tập in ấn cố định nhanh chóng trở nên lỗi thời trước sự thay đổi liên tục của hệ thống pháp luật quốc gia. Phương pháp kiểm tra, đánh giá chủ yếu qua bài thi viết chưa phản ánh được toàn diện năng lực tư duy, phân tích và xử lý tình huống pháp lý của học viên.
Đối với học phần Lý luận và Pháp luật về quyền con người - lĩnh vực có tính quốc tế cao - rào cản ngôn ngữ và thiếu tài liệu dịch thuật chuẩn xác cùng với yêu cầu cập nhật liên tục các sự kiện nhân quyền trong nước và quốc tế là những thách thức mà phương pháp truyền thống khó đáp ứng kịp thời.
Nhận thức được những hạn chế nêu trên, những năm gần đây Khoa Nhà nước và Pháp luật đã có những bước chuyển biến tích cực trong ứng dụng công nghệ vào giảng dạy. Giảng viên bước đầu sử dụng bài giảng điện tử, trình chiếu đa phương tiện, khai thác cơ sở dữ liệu pháp luật trực tuyến như Cổng thông tin pháp điển quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật (vbpl.vn) trong bài giảng. Một số giảng viên đã tổ chức thảo luận trực tuyến, giao bài tập nghiên cứu tình huống pháp lý thực tế, yêu cầu học viên tra cứu và phân tích văn bản pháp luật từ nguồn số.
Giải pháp đổi mới phương pháp giảng dạy trong giai đoạn phát triển mới
Quán triệt tinh thần Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Chương trình Chuyển đổi số quốc gia, Khoa Nhà nước và Pháp luật cần triển khai đồng bộ các giải pháp sau:
Thứ nhất, xây dựng hệ sinh thái học liệu số gắn với đặc thù từng học phần. Đối với môn học Nhà nước và Pháp luật Việt Nam cần tích hợp liên kết trực tiếp đến Cổng thông tin điện tử pháp điển, Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật, bản án điện tử từ Cổng thông tin điện tử Tòa án nhân dân tối cao. Đối với học phần Lý luận và Pháp luật về Quyền con người, cần bổ sung nguồn tài liệu từ Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc (OHCHR), hệ thống điều ước quốc tế của Liên hợp quốc (UNTC) và các báo cáo theo cơ chế rà soát định kỳ của Việt Nam.
Thứ hai, đổi mới phương pháp tổ chức dạy - học theo hướng tích cực, tương tác. Chuyển từ lớp học thụ động sang lớp học đảo ngược (flipped classroom): học viên tự nghiên cứu tài liệu trước ở nhà; thời gian trên lớp dành cho thảo luận chuyên sâu, phân tích tình huống, tranh luận học thuật. Ứng dụng các công cụ tương tác như Mentimeter, Google Forms để kiểm tra kiến thức đầu vào và tổ chức khảo sát tình huống pháp lý. Phương pháp nghiên cứu tình huống (case study) được tăng cường với các vụ việc pháp lý thực tiễn cập nhật từ môi trường số.
Thứ ba, nâng cao năng lực số cho giảng viên và học viên - đây là giải pháp có tính nền tảng, quyết định sự thành công của toàn bộ quá trình chuyển đổi. Khoa cần chủ động đề xuất với Học viện tổ chức các chương trình bồi dưỡng kỹ năng số cho giảng viên: từ thiết kế bài giảng điện tử, quản lý lớp học trực tuyến đến khai thác cơ sở dữ liệu pháp lý và ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ nghiên cứu. Đối với học viên, cần lồng ghép hướng dẫn kỹ năng số ngay trong quá trình giảng dạy, nhất là các kỹ năng tra cứu văn bản pháp luật chính thống và đánh giá độ tin cậy của thông tin pháp lý trên môi trường mạng.
Đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu, không thể trì hoãn. Đối với Khoa Nhà nước và Pháp luật với đặc thù của hai học phần gắn liền với hệ thống pháp luật quốc gia và các chuẩn mực nhân quyền quốc tế, chuyển đổi số không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là phương thức nâng cao thực chất chất lượng đào tạo. Một bài giảng về Nhà nước và pháp luật hay về quyền con người chỉ thực sự có sức thuyết phục khi được minh chứng bằng những số liệu, văn bản, tình huống pháp lý sống động, cập nhật - điều mà môi trường số hoàn toàn có thể đáp ứng. Cùng với chặng đường 20 năm hình thành và phát triển của Học viện Chính trị khu vực IV, Khoa Nhà nước và Pháp luật cam kết tiếp tục đổi mới sáng tạo trong giảng dạy góp phần đào tạo đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực pháp lý tốt và kỹ năng làm việc trong môi trường số.
----------
Tài liệu tham khảo
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Chính phủ (2020): Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, ban hành kèm theo Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020, Hà Nội.
Khoa Nhà nước và Pháp luật, Học viện Chính trị khu vực IV