(HCMA4)- Tại Bến Nhà Rồng, cách đây 115 năm (05/6/1911 - 05/6/2026), người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành với tên gọi Văn Ba đã lên tàu Amiral La Touche De Tréville, bắt đầu hành trình vĩ đại tìm đường giải phóng dân tộc. Sau hơn 30 năm bôn ba khắp thế giới, Người đã trở về chèo lái con thuyền cách mạng, giành độc lập và khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Kỷ niệm 115 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (5/6/1911 - 5/6/2026)
Xã hội Việt Nam trước khi thực dân Pháp xâm lược là một xã hội phong kiến độc lập nhưng có nền nông nghiệp lạc hậu, trì trệ. Chính quyền nhà Nguyễn thi hành chính sách đối nội, đối ngoại bảo thủ, “bế quan tỏa cảng”, khiến Việt Nam mất cơ hội tiếp xúc và bắt nhịp với sự phát triển của thế giới. Điều này dẫn đến sức mạnh tổng hợp của đất nước không được phát huy, khả năng bảo vệ Tổ quốc bị suy giảm trước làn sóng xâm lược của chủ nghĩa thực dân phương Tây. Ngày 06/6/1884, Hiệp ước Patơnốt được ký kết, đánh dấu việc thực dân Pháp căn bản hoàn thành công cuộc xâm lược Việt Nam, biến nước ta từ một quốc gia phong kiến độc lập trở thành nước thuộc địa nửa phong kiến. Sau khi phong trào Cần Vương bị dập tắt (1896), thực dân Pháp bắt tay vào công cuộc khai thác, bóc lột kinh tế thuộc địa trên quy mô lớn, biến Đông Dương nói chung và Việt Nam nói riêng thành nơi cung cấp tài nguyên, nguồn nhân lực dồi dào và rẻ mạt. Để dễ bề thống trị, chúng thực hiện chính sách “chia để trị”, chia nước ta thành ba kỳ với ba chế độ chính trị - xã hội khác nhau: Bắc Kỳ với chế độ bán bảo hộ, Trung Kỳ với chế độ bảo hộ và Nam Kỳ với chế độ thuộc địa.
Nguyễn Tất Thành sinh ra và lớn lên trong một gia đình nhà nho nghèo nhưng giàu lòng nhân ái, tại mảnh đất Nam Đàn, Nghệ An giàu truyền thống cách mạng. Tuổi thơ của Người (giai đoạn 1890 - 1895 và 1901 - 1906) đã chứng kiến những biến động đau thương của quê hương. Âm vang phong trào Cần Vương còn đó, khí thế của các cuộc đấu tranh tuy sôi sục nhưng kết cục đều thất bại. Đặc biệt, sự thất bại của các khuynh hướng dân chủ tư sản do Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh khởi xướng đã đặt cách mạng Việt Nam trước sự bế tắc về đường lối cách mạng. Trong giai đoạn sống, học tập tại Thừa Thiên - Huế (1906 – 1909), Người không chỉ tiếp thu kiến thức tự nhiên, xã hội mà còn bước đầu tiếp cận với nền văn hóa, tư tưởng phương Tây. Đặc biệt, sau khi tham gia và chứng kiến cuộc biểu tình chống sưu thuế của nông dân miền Trung (1908), Nguyễn Tất Thành đã rút ra nhận thức sâu sắc: “Muốn cứu nước phải tìm một con đường cách mạng mới”.
Được gia đình và quê hương trang bị cho vốn học vấn uyên thâm về văn hóa phương Đông, lại được rèn luyện trong thực tế cuộc sống, mang nỗi đau mất nước cùng một nghị lực phi thường, Nguyễn Tất Thành đã đưa ra quyết định vượt thời đại. Khác với các bậc tiền bối luôn hướng về phương Đông (như Nhật Bản, Trung Quốc), Người quyết định sang phương Tây - nơi phát xuất của những tư tưởng “Tự do - Bình đẳng - Bác ái” và cũng là nơi đặt cơ sở đầu não của chính kẻ thù đang cai trị dân tộc mình, để tìm con đường cách mạng mới cứu đất nước và dân tộc. Hành trình bôn ba qua các nước thuộc địa ở châu Á, châu Phi, châu Mỹ Latinh và các nước tư bản phát triển đã giúp Người nhận rõ “tội ác thực dân man rợ” được che đậy bởi những ngôn từ hoa mỹ của bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng tư sản Pháp hay Tuyên ngôn Độc lập của nước Mỹ. Từ thực tiễn đó, Người đã rút ra bài học xương máu đầu tiên về việc phân biệt rõ bạn và thù - điều mà các nhà yêu nước đương thời dễ bị nhầm lẫn.
Sau thời gian sống và làm việc tại Mỹ (1912 - 1913) và Anh (1913 - 1917), Nguyễn Tất Thành (lúc này lấy tên là Nguyễn Ái Quốc) quyết định trở lại thủ đô Paris của Pháp (1917 - 1923). Tại đây, Người tích cực tham gia vào phong trào công nhân Pháp, Hội những người Việt Nam yêu nước, viết báo, dự mít-tinh và gia nhập Đảng Xã hội Pháp. Sau khi tiếp cận Bản sơ thảo lần thứ nhất Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của V.I.Lênin vào tháng 7/1920, Người đã tìm ra con đường cứu nước đích thực: giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp, đi theo con đường Cách mạng tháng Mười Nga.
Thời gian càng lùi xa, chúng ta càng khâm phục bản lĩnh và trí tuệ của người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành quyết định ra đi tìm đường cứu nước. Đó là sự năng động, sáng tạo, ý chí tự lực tự cường của Người. Quyết định lịch sử cách đây 115 năm đã mở ra bước ngoặt vĩ đại cho dân tộc Việt Nam bước vào kỷ nguyên độc lập, tự do và phát triển thịnh vượng.
TS. Bạch Thanh Sang