Gia đình là tế bào của xã hội, là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách, đạo đức và lối sống của mỗi con người. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, gia đình Việt Nam vừa có cơ hội tiếp thu các giá trị tiến bộ của nhân loại, vừa đối diện nhiều thách thức làm biến đổi các chuẩn mực truyền thống. Vì vậy, bảo vệ và phát huy giá trị gia đình Việt Nam không chỉ là yêu cầu văn hóa – xã hội mà còn là nhiệm vụ chiến lược trong xây dựng con người và phát triển bền vững đất nước.
(ảnh: Sưu tầm internet)
Ý nghĩa, vai trò của gia đình và sự ra đời của Ngày Gia đình Việt Nam
Gia đình là một thiết chế xã hội đặc biệt, tồn tại từ rất sớm trong lịch sử nhân loại. Đối với người Việt Nam, gia đình không chỉ là nơi duy trì nòi giống mà còn là không gian văn hóa, nơi lưu giữ và trao truyền các giá trị đạo đức, truyền thống dân tộc từ thế hệ này sang thế hệ khác. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt hơn” (Hồ Chí Minh, 2011). Quan điểm đó cho thấy mối quan hệ mật thiết giữa gia đình và xã hội, đồng thời khẳng định vai trò nền tảng của gia đình đối với sự phát triển quốc gia.
Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, gia đình Việt Nam luôn gắn với những giá trị bền vững như hiếu nghĩa, thủy chung, kính trên nhường dưới, yêu thương đùm bọc lẫn nhau. Gia đình là nơi nuôi dưỡng tâm hồn, giáo dục nhân cách, hình thành ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cộng đồng và đất nước. Những giá trị ấy đã góp phần tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn giúp dân tộc Việt Nam vượt qua chiến tranh, thiên tai và nhiều biến cố lịch sử.
Trong xã hội hiện đại, vai trò của gia đình càng trở nên quan trọng. Gia đình là môi trường đầu tiên giáo dục con người về đạo đức, lối sống, văn hóa ứng xử và trách nhiệm công dân. Nhiều nghiên cứu cho thấy những giá trị được hình thành trong gia đình có ảnh hưởng trực tiếp đến nhân cách và hành vi xã hội của mỗi cá nhân (Nguyễn, 2020). Một gia đình hạnh phúc, tiến bộ sẽ góp phần tạo nên xã hội ổn định, văn minh và phát triển bền vững.
Bên cạnh chức năng giáo dục, gia đình còn là nơi bảo đảm đời sống tình cảm và tâm lý cho con người. Trong bối cảnh nhịp sống hiện đại với nhiều áp lực công việc và cạnh tranh xã hội, gia đình chính là chỗ dựa tinh thần quan trọng giúp mỗi người vượt qua khó khăn, cân bằng cuộc sống và hướng tới những giá trị nhân văn tốt đẹp.
Nhận thức sâu sắc vai trò của gia đình đối với sự phát triển đất nước, ngày 4/5/2001, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 72/2001/QĐ-TTg lấy ngày 28/6 hằng năm là Ngày Gia đình Việt Nam. Đây là dịp để tôn vinh những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam; nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vị trí, vai trò của gia đình; đồng thời khuyến khích các gia đình xây dựng đời sống văn hóa, tiến bộ, hạnh phúc.
Việc ra đời Ngày Gia đình Việt Nam thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với công tác gia đình trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Đây cũng là thông điệp khẳng định rằng, dù xã hội có thay đổi như thế nào thì gia đình vẫn luôn là nền tảng quan trọng của quốc gia và là môi trường giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Tuy nhiên, trước tác động mạnh mẽ của toàn cầu hóa, gia đình Việt Nam hiện nay đang đứng trước nhiều biến đổi sâu sắc. Quá trình đô thị hóa, di cư lao động, sự phát triển của công nghệ thông tin và mạng xã hội đã làm thay đổi mô hình, cấu trúc và quan hệ gia đình. Nếu như trước đây gia đình truyền thống Việt Nam thường nhiều thế hệ cùng chung sống thì hiện nay mô hình gia đình hạt nhân ngày càng phổ biến. Điều này tạo nên sự độc lập và tự chủ cho các thành viên nhưng đồng thời cũng làm giảm sự gắn kết giữa các thế hệ.
Bên cạnh đó, lối sống thực dụng, đề cao cá nhân, xu hướng chạy theo giá trị vật chất và ảnh hưởng của văn hóa ngoại lai cũng đang tác động không nhỏ đến nền tảng đạo đức gia đình. Tình trạng ly hôn gia tăng, bạo lực gia đình, khoảng cách thế hệ, sự thiếu quan tâm giữa các thành viên… là những vấn đề đáng lo ngại trong xã hội hiện đại. Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhiều giá trị truyền thống của gia đình Việt Nam đang đứng trước nguy cơ mai một nếu không được quan tâm gìn giữ và phát huy (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 2022).
Phát huy giá trị của gia đình hiện nay
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc bảo vệ và phát huy giá trị gia đình truyền thống cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa kế thừa và đổi mới. Không phải mọi giá trị truyền thống đều phù hợp với xã hội hiện đại, nhưng những giá trị cốt lõi như yêu thương, hiếu nghĩa, trách nhiệm, thủy chung, đoàn kết gia đình vẫn có ý nghĩa bền vững và cần tiếp tục được giữ gìn.
Trước hết, cần nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vai trò của gia đình trong xây dựng con người Việt Nam hiện đại. Gia đình không chỉ là vấn đề riêng của mỗi cá nhân mà còn là vấn đề của quốc gia, dân tộc. Vì vậy, việc xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc phải trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội, từ Nhà nước, nhà trường đến các tổ chức đoàn thể và từng cộng đồng dân cư.
Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống và kỹ năng xây dựng gia đình cho thế hệ trẻ. Trong điều kiện hiện nay, nhiều thanh niên chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của mạng xã hội và các xu hướng văn hóa ngoại lai, dẫn đến sự thay đổi trong quan niệm về hôn nhân và gia đình. Do đó, cần chú trọng giáo dục các giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam thông qua nhà trường, truyền thông và các hoạt động xã hội nhằm giúp thế hệ trẻ hiểu rõ trách nhiệm đối với gia đình và cộng đồng.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của các phương tiện truyền thông trong lan tỏa những giá trị tích cực của gia đình Việt Nam. Các cơ quan báo chí, truyền hình, nền tảng số cần tăng cường tuyên truyền gương người tốt, việc tốt; xây dựng các chương trình về kỹ năng ứng xử gia đình, giáo dục con cái, gìn giữ hạnh phúc gia đình; đồng thời phê phán các hành vi bạo lực gia đình, lối sống lệch chuẩn và sự xuống cấp đạo đức xã hội.
Toàn cầu hóa cũng đặt ra yêu cầu phải xây dựng gia đình Việt Nam theo hướng tiến bộ, bình đẳng và văn minh. Trong gia đình hiện đại, các thành viên cần được tôn trọng quyền và nghĩa vụ như nhau; phụ nữ cần được tạo điều kiện phát triển toàn diện; trẻ em phải được chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trong môi trường an toàn, lành mạnh. Việc xây dựng gia đình bình đẳng giới không chỉ phù hợp với xu thế tiến bộ của thời đại mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống gia đình.
Ngoài ra, cần chú trọng giữ gìn văn hóa ứng xử trong gia đình. Những giá trị như kính trọng ông bà, hiếu thảo với cha mẹ, yêu thương anh em, thủy chung vợ chồng… cần được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống hiện đại. Đây không chỉ là nét đẹp văn hóa truyền thống mà còn là nền tảng tạo nên sự bền vững của gia đình Việt Nam.
Đảng và Nhà nước cũng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách về gia đình, an sinh xã hội, bảo vệ trẻ em, bình đẳng giới và phòng, chống bạo lực gia đình. Việc xây dựng môi trường xã hội lành mạnh sẽ tạo điều kiện thuận lợi để các gia đình phát triển bền vững và giữ gìn những giá trị truyền thống tốt đẹp.
Đặc biệt, trong thời đại số, mỗi gia đình cần nâng cao khả năng “miễn dịch văn hóa” trước những tác động tiêu cực từ internet và mạng xã hội. Các bậc cha mẹ cần quan tâm nhiều hơn đến đời sống tinh thần của con cái, định hướng cách tiếp cận thông tin và xây dựng lối sống lành mạnh. Sự quan tâm, chia sẻ và gắn kết giữa các thành viên chính là “lá chắn” hiệu quả giúp gia đình vượt qua những tác động tiêu cực của toàn cầu hóa.
Có thể khẳng định rằng, gia đình Việt Nam là giá trị văn hóa bền vững của dân tộc, là nơi kết tinh những truyền thống tốt đẹp và là nền tảng quan trọng của xã hội. Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, bảo vệ và phát huy giá trị gia đình không có nghĩa là bảo thủ, khép kín, mà là biết kế thừa những giá trị cốt lõi của truyền thống, đồng thời tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa văn hóa nhân loại để xây dựng gia đình Việt Nam hiện đại, tiến bộ và hạnh phúc.
Phát huy giá trị gia đình Việt Nam chính là góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tạo động lực tinh thần cho sự phát triển bền vững của đất nước trong thời kỳ mới./.
Xuân Nguyên
Tài liệu tham khảo
- Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. (2022). Xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới. Hà Nội: Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc.
- Hồ Chí Minh. (2011). Toàn tập (Tập 12). Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
- Nguyễn, V. H. (2020). Giá trị gia đình Việt Nam truyền thống trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học xã hội.
- Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. (2014). Luật Hôn nhân và Gia đình. Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
- Thủ tướng Chính phủ. (2001). Quyết định số 72/2001/QĐ-TTg về Ngày Gia đình Việt Nam. Hà Nội.