(HCMA4) - 20 năm xây dựng và phát triển, hoạt động khoa học của Học viện Chính trị khu vực IV ghi dấu ấn mạnh mẽ với nhiều công trình chất lượng cao, góp phần thiết thực vào công tác đào tạo, tổng kết thực tiễn và tư vấn chính sách cho vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Tọa đàm khoa học Góp ý hoàn thiện bản thảo sách “Học viện Chính trị khu vực IV - 20 năm xây dựng và phát triển”
Trong hệ thống Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện Chính trị khu vực IV giữ một vị trí đặc biệt quan trọng với tư cách là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý và nghiên cứu khoa học lý luận chính trị của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Trải qua 20 năm xây dựng và phát triển (2006 - 2026), cùng với nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, hoạt động khoa học của Học viện đã từng bước khẳng định vai trò là trụ cột học thuật, góp phần tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận và cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chủ trương, chính sách cho vùng và cả nước.
Nhìn lại chặng đường hai thập niên, có thể khẳng định rằng hoạt động khoa học của Học viện Chính trị khu vực IV không chỉ phát triển về quy mô, số lượng đề tài, công trình, mà quan trọng hơn là chất lượng khoa học, tính gắn kết thực tiễn và giá trị tham mưu chính sách ngày càng được nâng cao. Từ thực tiễn đó, nhiều bài học kinh nghiệm có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn đã được đúc kết, góp phần định hướng cho sự phát triển bền vững của Học viện trong giai đoạn mới.
1. Cơ sở hình thành và định hướng phát triển hoạt động khoa học
Ngay từ khi được thành lập năm 2006, Học viện Chính trị khu vực IV đã được xác định là trung tâm nghiên cứu khoa học lý luận chính trị và tổng kết thực tiễn của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Định hướng này xuất phát từ yêu cầu khách quan của công cuộc đổi mới, từ vị trí chiến lược của vùng và từ đòi hỏi nâng cao chất lượng công tác tư tưởng, lý luận của Đảng trong tình hình mới.
Hoạt động khoa học của Học viện được triển khai trên nền tảng quán triệt sâu sắc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng; đồng thời gắn chặt với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, dân tộc, tôn giáo và xây dựng hệ thống chính trị ở vùng đồng bằng sông Cửu Long. Chính sự kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn đã tạo nên đặc trưng nổi bật cho hoạt động khoa học của Học viện trong suốt 20 năm qua.
2. Quá trình phát triển hoạt động khoa học qua các giai đoạn
2.1. Đặt nền móng cho hoạt động khoa học (giai đoạn 2006 - 2012)
Trong những năm đầu thành lập, Học viện Chính trị khu vực IV phải đối mặt với nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, đội ngũ và điều kiện tổ chức nghiên cứu. Tuy nhiên, với sự quan tâm chỉ đạo của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và sự nỗ lực của tập thể cán bộ, giảng viên, hoạt động khoa học từng bước được hình thành và đi vào nền nếp.
Giai đoạn này, Học viện tập trung xây dựng bộ máy quản lý khoa học, hình thành đội ngũ cán bộ nghiên cứu, triển khai các đề tài khoa học cấp cơ sở và tham gia các đề tài cấp bộ. Nội dung nghiên cứu chủ yếu xoay quanh những vấn đề cơ bản về xây dựng Đảng, hệ thống chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, dân tộc, tôn giáo và an ninh - quốc phòng ở đồng bằng sông Cửu Long. Dù số lượng đề tài chưa nhiều[1], song đây là giai đoạn có ý nghĩa quan trọng trong việc xác lập hướng nghiên cứu đặc thù vùng và tạo tiền đề cho sự phát triển mạnh mẽ về sau.
2.2. Mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng nghiên cứu (giai đoạn 2012 - 2018)
Bước sang giai đoạn phát triển mới, đặc biệt sau khi cơ sở vật chất được đầu tư đồng bộ, hoạt động khoa học của Học viện có bước chuyển rõ rệt cả về quy mô và chất lượng. Học viện đã chủ trì và tham gia nhiều đề tài khoa học cấp bộ, cấp tỉnh[2]; tổ chức các hội thảo khoa học cấp vùng và cấp quốc gia; đẩy mạnh công bố kết quả nghiên cứu trên các tạp chí khoa học có uy tín.
Điểm nổi bật của giai đoạn này là sự gia tăng tính thực tiễn và khả năng ứng dụng của các công trình khoa học. Nhiều kết quả nghiên cứu đã được chuyển hóa thành kiến nghị, đề xuất chính sách phục vụ trực tiếp cho cấp ủy, chính quyền các địa phương trong vùng, đặc biệt là trong các lĩnh vực như tái cơ cấu nông nghiệp, ứng phó với biến đổi khí hậu, xây dựng nông thôn mới, công tác dân tộc - tôn giáo và củng cố hệ thống chính trị cơ sở.
2.3. Phát triển theo chiều sâu, hướng tới chuẩn mực học thuật cao và định hướng vùng (giai đoạn 2018 - 2026)
Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và phát triển bền vững, hoạt động khoa học của Học viện Chính trị khu vực IV tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ. Học viện chú trọng nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận, tăng cường các nghiên cứu liên ngành, nghiên cứu dự báo và nghiên cứu tham mưu chính sách[3].
Hoạt động khoa học không chỉ phục vụ trực tiếp công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ mà còn góp phần quan trọng vào việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Đồng thời, Học viện từng bước mở rộng hợp tác khoa học với các cơ sở nghiên cứu, trường đại học và các địa phương trong và ngoài vùng, qua đó nâng cao vị thế học thuật và uy tín khoa học.
3. Những thành tựu nổi bật của hoạt động khoa học
Sau 20 năm phát triển, hoạt động khoa học của Học viện đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng.
Thứ nhất, Học viện đã xây dựng được đội ngũ cán bộ nghiên cứu, giảng viên được đào tạo bài bản, có trình độ chuyên môn ngày càng cao, có kinh nghiệm nghiên cứu và khả năng gắn lý luận với thực tiễn[4].
Thứ hai, số lượng và chất lượng các đề tài khoa học không ngừng được nâng lên. Nhiều công trình nghiên cứu có giá trị lý luận và thực tiễn cao, góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lớn của vùng đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới.
Thứ ba, hoạt động khoa học đã gắn kết chặt chẽ với công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy, cập nhật kiến thức mới và rèn luyện tư duy lý luận cho học viên.
Thứ tư, vai trò tham mưu, tư vấn chính sách của Học viện ngày càng được khẳng định thông qua các báo cáo khoa học, kiến nghị và đề xuất phục vụ cấp ủy, chính quyền các địa phương trong vùng.
Thứ năm, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch được tăng cường, góp phần định hướng tư tưởng cho cán bộ, đảng viên và học viên; triển khai đồng bộ qua giảng dạy, nghiên cứu, truyền thông, lan tỏa tới các trường đại học, trường chính trị và các địa phương trong vùng đồng bằng sông Cửu Long[5].
4. Bài học kinh nghiệm rút ra từ 20 năm hoạt động khoa học
Thực tiễn 20 năm phát triển hoạt động khoa học, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm chủ yếu sau:
Một là, kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động nghiên cứu khoa học, đồng thời không ngừng đổi mới tư duy, phương pháp nghiên cứu.
Hai là, gắn chặt nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn, xuất phát từ yêu cầu phát triển của vùng đồng bằng sông Cửu Long để xác định nội dung và hướng nghiên cứu phù hợp.
Ba là, xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ khoa học là yếu tố then chốt, quyết định chất lượng và hiệu quả của hoạt động nghiên cứu.
Bốn là, tăng cường phối hợp, liên kết nghiên cứu với các địa phương, các cơ sở khoa học trong và ngoài hệ thống Học viện nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp.
Năm là, gắn hoạt động khoa học với nhiệm vụ chính trị, đặc biệt là công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và tham mưu, tư vấn chính sách cho Đảng và Nhà nước.
Hoạt động khoa học của Học viện trong 20 năm qua là một quá trình phát triển liên tục, bền bỉ và ngày càng đi vào chiều sâu. Những thành tựu đạt được không chỉ góp phần khẳng định vị thế của Học viện Chính trị khu vực IV trong hệ thống Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh mà còn đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững của vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Trong giai đoạn tới, phát huy những bài học kinh nghiệm đã được đúc kết, hoạt động khoa học của Học viện Chính trị khu vực IV cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ, nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị thực tiễn, xứng đáng là trung tâm nghiên cứu lý luận chính trị và tổng kết thực tiễn hàng đầu của vùng./.
----------
[1] Thời gian này có 2 đề tài cấp Bộ, 15 đề tài cấp cơ sở
[2] Thời gian này tham gia 8 đề tài cấp Bộ và cấp Tỉnh, 21 đề tài cấp cơ sở
[3] Thời gian này tham gia 2 đề tài nhà nước, 28 đề tài cấp Bộ và cấp Tỉnh, 93 đề tài cấp cơ sở, 9 báo cáo kiến nghị, tư vấn chính sách.
[4] Tổng số cán bộ viên chức: 118; PGS,TS: 3; TS: 33; ThS:56 (gần 70% NCS).
[5] Trong cuộc thi chính luận về Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng giai đoạn 2021-2025: Học viện liên tục đat giải Tập thể xuất sắc các năm 2022,2023,2024; các cá nhân đạt 2 giải A, 2 giải B, 2 giải C và 6 giải khuyến khích.